چین بر خلاف تصورات سادهانگارانه در واشنگتن، جنگ خاورمیانه را عرصه بازی برد و باخت نمیداند، بلکه اولویت خود را بر مدیریت پیامدها و مهار ریسکهای اقتصادی متمرکز کرده است.
به گزارش خبرآنلاین، ژائو لونگ، مدیر و پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات بینالمللی و امنیتی شانگهای در مقالهای تحلیلی برای اندیشکده بروکینگز نوشت با ورود درگیریهای نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران به ششمین ماه خود، بحثها در واشنگتن حول این سوال شکل گرفته که آیا چین پیروز این بحران است یا بازنده.
دغدغه فوری پکن این نیست که کدام طرف درگیر پیروز یا بازنده میدان است. مسئله اصلی این است که آیا پیامدهای این جنگ منافع اقتصادی، محیط استراتژیک یا فضای مانور چین را با تهدید مواجه میسازد یا خیر.
از این رو، رویکرد چین نه بر سوءاستفاده از جنگ، بلکه بر پنج محور استوار شده است: مهار سرایت بحران، کاهش ریسکها، تنوعبخشی به وابستگیها، پرهیز از درگیری مستقیم و یافتن نقاط اشتراک.
مهار سرایت بحران و حفظ ثبات زنجیرههای تامین
مدیر موسسه مطالعات بینالمللی شانگهای تصریح کرد چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت خام جهان در سال ۲۰۲۵ با واردات روزانه حدود ۱۱ میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه، وابستگی شدیدی به امنیت تنگه هرمز دارد.
اگرچه واردات نفت چین در ژوئن ۲۰۲۶ به ۷ میلیون و ۱۲۰ هزار بشکه در روز تنزل یافت که پایینترین میزان طی یک دهه اخیر محسوب میشود، اما ذخایر استراتژیک و تامینکنندگان جایگزین نظیر روسیه مانع از ایجاد بحران فوری انرژی شدهاند.
نگرانی اصلی پکن نه فقط کمبود مقطعی انرژی، بلکه اختلال سیستماتیک در بازارهای جهانی، افزایش هزینههای بیمه، ناامنی کشتیرانی و آسیب به زنجیرههای تامین است. از نگاه چین، پایان دادن به جنگ، یک نیاز حیاتی برای حفظ ثبات تجارت جهانی به شمار میرود.
کاهش ریسکها و پرهیز از نقشآفرینی به عنوان ضامن امنیتی
این پژوهشگر ارشد مسائل استراتژیک خاطرنشان ساخت ارزیابیهای واشنگتن مبنی بر اینکه چین به دلیل نقشآفرینی در توافق ۲۰۲۳ ایران و عربستان میتواند صصلح را دیکته کند، برآوردی اغراقآمیز است.
چین فاقد شبکه پایگاهی و ساختار فرماندهی نظامی آمریکا در منطقه است و هیچ تمایلی برای پذیرش مسئولیت به عنوان ضامن امنیتی خلیج فارس ندارد.
تحولات جدید منطقهای، نظیر امضای پیمان دفاعی مشترک میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در تاریخ ۱۷ مرداد ۱۴۰۵ (۷ اوت ۲۰۲۶)، نشاندهنده تمایل کشورهای منطقه برای تنوعبخشی به شرکای امنیتی است.
در این شرایط، پکن به جای پر کردن خلاء امنیتی، بر دیپلماسی کمهزینه تمرکز دارد؛ چنانکه وانگ یی، وزیر امور خارجه چین در اردیبهشتماه (می) از تلاشهای میانجیگرانه پاکستان میان واشنگتن و تهران در موضوع تنگه هرمز پشتیبانی کرد.
تنوعبخشی به مسیرهای مواصلاتی و وابستگیهای انرژی
ژائو لونگ یادآور شد یکی از درسهای اصلی پکن از این بحران، لزوم کاهش وابستگی به تنگهها و آبراههای آسیبپذیر است.
به همین دلیل، پروژههایی نظیر خطآهن چین-قرقیزستان-ازبکستان، کریدور ترانس-کاسپین و مسیرهای دریایی قطب شمال اهمیت استراتژیک مضاعفی یافتهاند.
افزایش ارزش استراتژیک روسیه به عنوان تامینکننده انرژی زمینی و پروژههایی مانند خط لوله گاز «قدرت سیبری ۲» به معنای شکلگیری یک اتحاد نظامی صلب میان پکن و موسکو نیست.
استراتژی انرژی چین بر پایه تنوعبخشی است و پکن نمیخواهد وابستگی به خلیج فارس را با وابستگی مطلق به روسیه جایگزین کند.
پرهیز از ورود به درگیری و اتحادهای صلب
نویسنده یادداشت اشاره کرد در خردادماه (ژوئن)، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین به صراحت بر چهار درس کلیدی این بحران و مخاطرات ورود به جنگهای نیابتی تاکید کرد.
از نگاه پکن، شراکتهای استراتژیک باید در خدمت اهداف توسعهای باشند، نه اینکه کشورها را به منازعات مسلحانه بکشانند.
همین نگاه توضیح میدهد که چرا اندیشمندان استراتژیک چین تمایلی به تبدیل شراکت جامع استراتژیک با ایران به یک اتحاد نظامی سخت نشان ندادهاند.
چین هیچگونه تسلیحاتی به طرفین درگیر در جنگ تسلیم نکرده و طولانی شدن بحران را صرفاً برای هزینه تراشیدن برای آمریکا به نفع خود نمیداند.
یافتن نقاط اشتراک و نقشه راه پس از جنگ
پژوهشگر ارشد موسسه شانگهای در بخش پایانی تحلیل خود تاکید کرد برخلاف تصور موجود، اصول اعلامی چین درباره پرونده هستهای (عدم اشاعه، حق بهرهبرداری صصلحآمیز تحت NPT و حل دیپلماتیک) و همچنین امنیت دریانوردی در تنگه هرمز، با اهداف کلی واشنگتن برای حفظ تجارت آزاد و کاهش بحران تناقض بنیادین ندارد.
در صورت پایان جنگ و حرکت به سمت بازسازی اقتصادی ایران در دوران پسابحران، زمینه همکاریهای غیرعلنی میان آمریکا و چین وجود خواهد داشت.
پکن ترجیح میدهد ایفاگر نقشی دیپلماتیک و اقتصادی باشد که شامل اتصال مجدد ایران به بازارهای منطقهای، بازسازی زیرساختها و حفظ امنیت آبراههای بینالمللی است.
از نگاه پکن، این رویکرد شاید چین را به «برنده» رسمی جنگ تبدیل نکند، اما رفتاری مسئولانه برای مهار هزینههای بیثباتی فراتر از میدان نبرد است.
۴۲/۴۲
کد مطلب 2275622
-
چرا پکن به دنبال جایگزینی نقش آمریکا در خلیج فارس نیست؟ / تحلیل پژوهشگر چینی از دغدغههای پکن برای مدیریت پیامدهای بحران و حفظ ثبات آبراههای بینالمل
-
فاکس نیوز مدعی حمله پهپادی و موشکی ایران به کشتی آمریکایی شد
-
گفتوگوی تلفنی عراقچی و فبدان درباره تحولات منطقه
-
چین نیازی به جایگزینی حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس ندارد / خالد الجابر: حضور نظامی به معنای قدرت مطلق نیست
-
برخورد شناورهای دریایی هند و پاکستان در دریای عرب؛ دهلی نو کاردار اسلامآباد را احضار کرد
-
چین نیازی به جایگزینی حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس ندارد / خالد الجابر: حضور نظامی به معنای قدرت مطلق نیست
-
اقدام خصمانه سوئد علیه ایران